𝐆𝐢𝐭𝐚 𝐀𝐜𝐡𝐚𝐫𝐚𝐧

180. ਸਰੂਪ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ

ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ (11.55) ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ (ਭਗਤੀ) ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ

179. ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ

ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡਾਕਟਰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਫੋਟੋ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ

178. ਨਫ਼ਰਤ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ (11.47)। ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਯੱਗਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਦਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ

177. ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ

ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ (11.35), ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ; ਰਾਕਸ਼ਸ (ਦੈਂਤ) ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧ

176. ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ

175. ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਗੁਣ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯੋਧੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ (ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਨ) ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ

174. ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤ੍ਰਾ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਅਰਜੁਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ (ਇਕ ਸਾਧਨ) ਹੋ

173. ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ

ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ

172. ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ

ਅਰਜੁਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘‘ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਯੋਧੇ ਮੁਖੀ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦ ਹਨ।

171. ਜਦੋਂ ਰੱਬ ਦਾ ਡਰ

ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੋਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇਰੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ (11.21)। ਰੁਦਰ, ਆਦਿਤਿਆ ਆਦਿ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ (11.22)। ਕਈ ਮੂੰਹਾਂ

170. ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ’ਤੇ

ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ (11.14) ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ

169. ਬ੍ਰਹਮ ਦਰਸ਼ਨ

ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ (11.9) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ (ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ) ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਹਨ (11.10 ਅਤੇ

168. ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ

ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਦਇਆ (ਅਨੁਗ੍ਰਹ) ਤੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ (ਅਧਿਆਤਮਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ (11.1)। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ

167. ਹੋਂਦ ਦਾ ਬੀਜ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਬੀਜ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ (10.39)। ਮੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ

166. ਤੁਸੀਂ ਮੈਂ ਹੋ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਇਸਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਬੋਲਣ, ਯਾਦਾਸ਼ਤ, ਬੁੱਧੀ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮਾਫੀ (10.34) ਹਾਂ। ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ

165. ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਜਾਣੋ। ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਹਾਂ’’ (10.32)। ਇਸੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ

164. ਆਜ਼ਾਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ। ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਮਗਰਮੱਛ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਜਾਹਨਵੀ

163. ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜਰ ਹਾਂ; ਗਊਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਾਮਧੇਨੁ ਹਾਂ;ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ (ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦੇਵਤਾ), ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ; ਸੱਪਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਂ ਵਾਸੁਕੀ ਹਾਂ (10.28)। ਜਲ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ

162. ਛੇਵਾਂ ਗਿਆਨ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਆਦਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ (10.21). ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਾਸੁਵਾ (ਇੰਦਰ) ਹਾਂ; ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਮਨ

161. ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ

ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਉਪਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ

160. ਕਿਉਂਕਿ... ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦੀਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ, ਆਦਿ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅਣਜੰਮੇ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੋ (10.12)। ਨਾਰਦ, ਅਸਿਤ, ਦੇਵਲਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸਦੀ

159. ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੀਵਾ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ‘‘ਆਪਣੇ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ (ਜੀਵਾਂ) ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ

158. ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ

ਮੀਂਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਮਹਿਮਾ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਸਾਂ (ਪਾਣੀ) ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭੂਤੀ

157. ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਬਚਨ (ਪਰਮ ਵਚਨ) ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣੋ (10.1)। ਨਾ ਤਾਂ ਦੂਤ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਾਂ’’

156. ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ।’’ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਦਵੇਸ਼ (ਘ੍ਰਿਣਾਯੋਗ) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਿਆ (ਪਿਆਰਾ) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ

155. ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ

ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਦੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ

154. ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ

ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡਣ ਸੰਬੰਧੀ ਆਮ ਡਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵਧਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ, ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ

153. ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਕਟੋਰਾ ਤੋੜਨਾ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਰਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ (9v.20)। ਆਪਣੇ ਪੁੰਨਾਂ (ਚੰਗੇ ਕਰਮ) ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵਾਪਸ

152. ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਵੈਦਿਕ ਰਸਮ ਹਾਂ; ਬਲੀਦਾਨ; ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਭੇਟ। ਮੈਂ ਔਸ਼ਧੀ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹਾਂ; ਮੰਤਰ (ਜਪ); ਅਜਯ (ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਖਣ); ਅਗਨੀ (ਅੱਗ) ਅਤੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ (9.16)। ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ

151. 'ਰਾਜਾ ਬਲੀ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਵਲੀ (ਬਲੀ) ਅਜਿੱਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ

150. ਕਰਮਾਬੰਧੰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ

ਹਿਗਜ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਅਦਿੱਖ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਉਪ-ਪਰਮਾਣੂ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਇੰਕਠਾ ਕਰਕੇ ਢੇਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਉਪ-ਪਰਮਾਣੂ

149. ਨੁਕਤਾ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਨੁਕਤਾ ਚੀਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਇਕ ਉੱਤਮ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਹੈ- ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ

148. ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੂਝਵਾਨ ਵਰਤੋਂ

ਇਕ ਵਾਰ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੂਜੇ

147. ਅਨੇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ

ਸੱਚ, ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਇਕ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਭਿੰਨ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿ੍ਰਸਮਿਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੁਆਰਾ

146. ਫੋਟੋਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨਾ

ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਹੰੁਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਕ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਨਿਰਮਾਤਾ) ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ

145. ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਉਤੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਚਾਰ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੰੁਦਾ (8.16), ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ (8.15)। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ

144. ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ

ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਇਕ ਅਸਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ

143. ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਹੀ ਪੂਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇ

ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਅਰਜਨ! ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵੀ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਮਨ ਤੇ

142. ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ

ਅਰਜਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੰੁਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਸੀਂ (ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ) ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ (8.2)। ਅਤੇ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਅੰਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਣ

141. ਊਰਜਾ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

ਜੀਵਨ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸਪਰ ਕਿਰਿਆ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੰੁਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੋਈ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ

140. ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ

ਅਰਜਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ?’ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ‘ਅਖਿਲਮ ਕ੍ਰਮ’ ਭਾਵ ਕਰਮ,

139. ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ (7.29), ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਰਜਣ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ (8.1)। ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

138. ਭਰਮਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ

ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ,

137. ‘ਓ ਤੋਂ ੜ’ ਦਾ ਮੰਤਰ

ਸਾਡੇ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਸਾਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੰਕਾਰ (ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

136. ਦਵੰਧਾਂ ਦਾ ਭਰਮ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦਵੰਧ ਰੂਪੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਤਿਅੰਤ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਰਹੇ ਹਨ’’ (7.27)। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੋ ਮੂਲ ਭਰਮਾਂ ਦੇ

135. ਯੋਗ ਮਾਇਆ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (ਅਪਰਾ ਪ੍ਰਕਿ੍ਰਤੀ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (ਪਰਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ) ਜੀਵਨ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਮਾਇਆ (ਤਿੰਨਾਂ

134. ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ (ਆਰਤ), ਕੁਝ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ (ਅਰਥਾਰਥੀ), ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ

133. ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ

ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਆਪਸੀ ਵਰਤਾਰਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਨਾਦਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਹੰੁਦਾ

132. ਦੁਰਗਤੀ, ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਆਵੇਗੀ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਜੀਵਨ ਤੱਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨੀਵੀਂ (ਅਪਰਾ) ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੰੁਦੀ ਹੈ-ਅਗਨੀ, ਪਿ੍ਰਥਵੀ, ਜਲ, ਵਾਯੂ, ਅਕਾਸ਼, ਮਨ,

131. ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਨਕ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਾਂ (3.5)। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ

130. ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ‘ਜੀਵਨ ਤੱਤ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ (7.5), ਅਤੇ ਸੂਤਰ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ

129. ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ‘ਪਾਸਾ’ ਖੇਡਦਾ ਹੈ

ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ ਊਰਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ, ਘਣਤਾ

128. ਹਰ ਅੰਤ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੰੁਦਾ ਹੈ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ (ਸਿਆਣਪ) ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਜਾਵੇਂਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ

127. ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸੁਣਨਾ ਸਿੱਖੋ

ਇਕ ਦੋ ਆਯਾਮੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਆਯਾਮੀ ਧਰਾਤਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਸੌਖਾ, ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਢੰਗ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ

126. ਯੋਗੀ ਸਰਵ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗੀ ਹੋਰ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ) ਹੈ, ਉਹ ਸਾਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਰੇਸ਼ਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਯੋਗੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ

125. ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ

ਅਰਜਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ (6.37), ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ

124. ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਰਟਕਟ ਨਹੀਂ

ਜੀਊਣ ਦਾ ਢੰਗ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਮਹਾਂ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ (6.31)। ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ

123. ਸੁੱਖ-ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਾਰ

ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਲੰਬਸ ਉੱਥੇ ਪਹੰੁਚਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਐਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੋਜਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ

122. ‘ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਹੈ’, ਦਾ ਮੰਤਰ

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਭਨਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭਨਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਆਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ

121. ਨਮਸਤੇ ਦੀ ਤਾਕਤ

‘ਨਮਸਤੇ’ ਜਾਂ ‘ਨਮਸਕਾਰ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ‘ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ’। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ

120. ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਤੇ ਖੁਦ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ

ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਗਟ (ਵਿਅਕਤ) ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗੂ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਆਤਮਾ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਸਦੀਵੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ

119. ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਮੇਲ

ਸਮਤਵ (ਸਮਾਨਤਾ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਮਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ

118. ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੀ ਸਥਾਈ ਹੈ

ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਦਾਰਥਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਥਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਆਤਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇਕ ਤੰਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਰੂਪਕ ਦੇ ਰੂਪ

117. ਸੰਜਮ ਦੀ ਕਲਾ

ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਇਕ ਅਦਭੁੱਤ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੋਸਿਸੈਪਟਰ ਨਹੀਂ

116. ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਸਹਿਜ ਮਾਰਗ

ਅਧਿਆਤਮਕ ਪੱਖ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੇ ਯਤਨ ਕਰਮਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਧ

115. ਧਿਆਨ ਦਾ ਢੰਗ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ, ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ (6.6)। ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ (6.7), ਸੋਨਾ-ਪੱਥਰ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ (6.8),

114. ਅਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਸੋਨਾ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ (6.8) ਕਿਹਾ ਕਿ ‘‘ਸੁਹਿਰਦ ਮਿੱਤਰ, ਵੈਰੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਿੰਤਕ, ਘਿ੍ਰਣਾਯੋਗ, ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ

113. ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਜਿਸਦਾ ਅੰਤਹਕਰਣ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉਤੇ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ

112. ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣਾ ਉਭਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਡੇਗਣ ਲਈ ਖੁਦ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। (6.5) ਉਹ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,

111. ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਚਾ ਉੱਠੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ ’’ (6.5)। ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ

110. ਧਰੁੱਵੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਵਸਥਾ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਨਿਆਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹੰੁਦਾ’’ (6.2)। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

109. ਜੋ ਕਰਮਫਲ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ ਉਹੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਿਪਟਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਔਖੇ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ

108. ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਮਨ ਨਿਯੰਤਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹਨ (5.26)।

107. ਅਨੰਦ ਲਈ ਧਿਆਨ

ਪੀਨਿਅਲ ਗਰੰਥੀ, ਇਕ ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਚੀੜ੍ਹ ਦੇ ਤਿਕੋਣੇ ਫਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ

106. ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਮ

ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਇਕ ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਲੂਸ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਇਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ

105. ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ

ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖਦਾਈ ਅਨੁਭਵ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ

104. ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਾਰਨ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਾਤ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ,

103. ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਤਾਪਣ ਦੀ, ਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਰਮਫਲ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ (5.14)। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕੋਈ

102. ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗੀ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇੰਦਰੀਆਂ—ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ (5.11)। ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰਤਮਾਨ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ

101. ਕੰਵਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਬਣਨਾ

ਹਰ ਇਕ ਪਦਾਰਥਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਪਦੇ ਜਾਂ ਜੰਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ

100. ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਤੱਕ

ਜੀਵਨ ਇਕ ਦੂਹਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤੇਜਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ

99. ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਨਫਰਤ ਤਿਆਗੋ

ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਹੜੱਪਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲਗਦਾ

98. ਕਰੀਏ ਜਾ ਨਾ ਕਰੀਏ

ਅਰਜਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਦੀ (ਕਰਮ-ਸੰਨਿਆਸ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬਿਹਤਰ ਮਾਰਗ ਕਿਹੜਾ

97. ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਤਲਵਾਰ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ

97. ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਤਲਵਾਰ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ

96. ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਸਾਡੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੈ

ਇਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਾ (ਸਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ) ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਛੁਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਕੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ

96. ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਸਾਡੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੈ

ਇਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਾ (ਸਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ) ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਛੁਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਕੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ

95. ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲਈ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕਿਸ਼ਤੀ

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਰਜਨ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ ਉਸਤਾਦਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ

95. ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲਈ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕਿਸ਼ਤੀ

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਰਜਨ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ ਉਸਤਾਦਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ

94. ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕਲਾ

ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖੀਏ ਤੇ ਕੀ ਸਿੱਖੀਏ। ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲੈ, ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸੱਚ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਗਏ ਹਨ,

94. ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕਲਾ

ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖੀਏ ਤੇ ਕੀ ਸਿੱਖੀਏ। ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲੈ, ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸੱਚ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਗਏ ਹਨ,

93. ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ

ਸ੍ਰੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਨੇ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ (3.9 ਤੋਂ 3.15 ਅਤੇ 4.23 ਤੋਂ 4.32) ਯੱਗ ਰੂਪੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕਾਰਜ ਸਾਨੂੰ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਾਸਕਤੀ, ਜੋ ਆਸਕਤੀ

92. ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਦ

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਸਵੈਚਲਿਤ ਹੰੁਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਲੈਅ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਂਗਿਕ ਸਿਸਟਮ (Limbic System)

92. ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਦ

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਸਵੈਚਲਿਤ ਹੰੁਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਲੈਅ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਂਗਿਕ ਸਿਸਟਮ (Limbic System)

91. ਅਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਧਿਐਨ

ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਇਕ ਭੌਤਿਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਰੁੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਪਣੇ

91. ਅਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਧਿਐਨ

ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਇਕ ਭੌਤਿਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਰੁੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਪਣੇ

90. ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨਾ

ਯੱਗ ਕੁਰਬਾਨੀ ਜਾਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੁੱਝ ਯੋਗੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ

89. ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ

‘ਅਨਾਸਕਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਵੀਤਰਾਗ’ ਵਰਗੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਬਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ‘ਆਸਕਤੀ’ (ਲਗਾਵ) ਅਤੇ ‘ਵਿਰਕਤੀ’ (ਘ੍ਰਿਣਾ) ਦੋ ਧਰੁੱਵ ਹਨ। ਅਨਾਸਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰੁੱਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ

88. ਪਾਪ ਦੇ ਪੱਖ

ਵਿਕਰਮ (ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਮ) ਜਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਟਿਲ ਹੈ। ਅਰਜਨ ਵੀ ਇਸੇ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੱਗੇਗਾ (1.36)। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ

87. ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ

ਇੱਕ ਭੁੱਖੀ ਲੂੰਬੜੀ ਉੱਪਰ ਲਟਕਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗੂਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਲਿਆ ਕਿ ਅੰਗੂਰ ਖੱਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਦੇ

86. ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ

ਹਰ ਇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ‘ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ’ ਅਤੇ ‘ਕੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ’ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ‘ਕੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ’

85. ਕਰਮ, ਅਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ

ਐਕਟ ਆਫ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਂਡ ਓਮਿਸ਼ਨ (ਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ) ਇਹ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਠੀਕ ਵਕਤ ਤੇ ਬਰੇਕ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਚਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ

84. ਅਜ਼ਾਦ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਢੰਗ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ— ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਨਾ ਹੀ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ

83. ਝੂਠ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਜਿਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ

82. ਜੈਸੀ ਕਰਨੀ ਵੈਸੀ ਭਰਨੀ

ਸਾਡੀਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਪੂਰਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ

81. ‘ਮੈਂ’ ਸੰਮਿਲਤ ਹੈ

ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ‘ਮੈਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਅਰਜਨ ਦਾ ‘ਮੈਂ’ ਉਸ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਰੀਰ, ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ

80. ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ

ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਇਕ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਧੁਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿੱਤਵ (ਹੋਂਦ) ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ

79. ਵਕਤ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ

ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁਨਿਸ਼ਿਚਤ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

78. ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ

ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਫੱਟਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਕ ਸੱਪ

77. ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗਾ ਗਵਾਹ ਬਣੋ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੈਲ (ਧੂੜ) ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ

76. ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ

ਅਰਜਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ (3.36)।’ ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ

75. ਧਰਮ ਇੱਕ ਹੈ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵੈ ਧਰਮ (ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਅ) ਇਕ ਪੂਰੇ ਨਿਪੰੁਨ ਪਰਾਧਰਮ (ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ) ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸਵੈਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਵੀ

74. ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਇਸ ਮੱਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਮ ਬੰਧਨਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (3.31)। ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ

73. ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਕਲਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਹਊਮੈਰਹਿਤ, ਮਮਤਾਰਹਿਤ, ਆਸਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਲੜ (3.30)। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ

72. ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੈਦੀ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸੰਮੋਹਿਤ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ

71. ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਜਿਹੜਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਅਗਿਆਨੀ ‘ਮੈਂ

70. ਵਕਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮੌਕਾ ਦਿਓ

ਇਕ ਫਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਪੇੜ ਤੋਂ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਪੇੜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਪੇੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ

69. ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕ ਵੀ

ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੁੱਝ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਕਤੀ (ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਾਂ ਲਗਾਵ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਲਾਵਾ ਅਸੀਂ

68. ਕਥਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ

ਬੱਚੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ (ਸਲੀਕਾ) ਵਿਵਹਾਰ ਆਦਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਢੰਗ ਇਹ

67. ਸਬੰਧਤਾ ਅਤੇ ਅਸਬੰਧਤਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਗਾਵ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (3.19) ਅਤੇ ਇੰਝ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਵਾਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕੇਵਲ ਕਰਮ

66. ਸਮਰਪਣ ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼

ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦੇ ਦੋ ਢੰਗ ਹਨ—ਇੱਕ ਹੈ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ—ਸੰਘਰਸ਼। ਇਹ ਸਮਰਪਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਸਮਰਪਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ

65. ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਰਵਉੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ

ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਮੀਂਹ (ਬਾਰਸ਼) ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ (3.14)। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਇਕ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ

64. ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੰਗਾ ਕਰੋ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਿਲੇ ਕਰਤੱਵ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬੇਹਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ (3.8)। ਮਨੁੱਖੀ

63. ਭਰਮ ਅਤੇ ਪਖੰਡ

ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ

62. ‘ਮੈਂ’ ਦਾ ਤਿਆਗ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹਨ—ਗਿਆਨੀ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ (3.3)। ਇਹ

61. ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ

ਗੀਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਕਰਮਯੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਲੋਕ 2.71 ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਰਮਮ (ਮੈਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਅਤੇ ਨਿਰਅਹੰਕਾਰ (ਮੈਂ, ਕਰਤਾ ਹਾਂ ਤੋਂ

60. ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਤੱਕ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਕੇ ਇਕ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਅੱਚਲ, ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੱਲਚੱਲ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ

59. ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਗਣਾ ਤੇ ਆਤਮਕ ਨੀਂਦ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਸੌਣ ਲਈ ਜੋ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਉਹ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਗਨਾ ਜੋਗੀ ਲਈ ਉਸ ਗਿਆਨ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਮਾਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ

58. ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜਿਸ ਇੰਦਰੀ ਦੇ ਨਾਲ

56. ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਨਚਿੱਤ ਕਰਮਯੋਗੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ

55. ਭੈੜਾ ਚੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਭ ਚੱਕਰ

ਭੈੜਾ ਚੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਭ ਚੱਕਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਤਰਤੀਬ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਘਟਨਾ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਸਰੂਪ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਦੀ

54. ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਵੈਚਾਲਿਤਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅਸ਼ਾਂਤ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਪੂਰਵਕ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ (2.60)। ਇਹ ਸਲੋਕ ਉਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ

53. ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਵਸਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਰਸ (ਲਾਲਸਾ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ

52. ਸਮੇਟਣਾ ਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨੀ ਹੈ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੱਛੂ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ (ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ) ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾਵੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਟਾ

51. ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਇਕ ਬੰਧਨ ਹੈ

ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ, ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਚੰਗਾ, ਮਾੜਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ

50. ਰਾਗ, ਭੈਅ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਗਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਗ (ਲਗਾਓ), ਭੈਅ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (2.56)। ਇਹ ਸਲੋਕ 2.38

49. ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਗਨਾ ਇਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ

ਅਰਜਨ ਦੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਗਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (2.55)। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ

48. ਖੁਦ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ

ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਲੋਕ 2.11 ਤੋਂ 2.53 ਤੱਕ ਸੰਖ ਯੋਗ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਰਜਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਸੀ। 2.54 ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਗਨਾ (ਉੱਚਿਤ ਬੁੱਧੀ, ਸਮਝ ਵਾਲਾ)

47. ਭਰਮ ਤੋਂ ਬਚੋ

ਆਪਣੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਭਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਫਿਲਾਸਫੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ

46. ਸਾਡਾ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋਹ ਰੂਪੀ ਦਲਦਲ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਏਗੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ

45. ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਭਰਮਯੁਕਤ ਬੰਧਨ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਲੋਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਨਮ ਰੂਪੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਪਰਮਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

44. ਸੰਤੁਲਿਤ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ- ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਯੋਗਹ ਕਰਮਸੁ ਕੋਸ਼ੱਲਮ’ ਤੱਕ

43. ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਿਣਾ

ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਬੁਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਮਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੰੁਨ ਅਤੇ

42. ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚੋ

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰਜਨ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ

41. ਆਂਤਰਿਕ ਝਾਤ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ

ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸਵੈ ਦਾ ਮਿਲਨ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮ, ਭਗਤੀ, ਸਾਂਖ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਜਿਹੇ ਕਈ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗਾਂ

40. ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ

ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਲੋਕ 2.48 ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਯੋਗ (ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤੁਲਿਤ) ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਰੁੱਵਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਗਮ (ਮਿਲਾਪ) ਨੂੰ

39. ਦੁਹਰਾਓ ਉਸਤਾਦੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ

ਕਰਣ ਤੇ ਅਰਜਨ ਦੋਵੇਂ ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ ਵੱਜੋਂ ਲੜੇ। ਕਰਣ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਰਜਨ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਯੁੱਧ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਾ ਉਸ ਦੇ ਬਚਾਓ ਵਿਚ ਨਹੀਂ

38. ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਾਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਕਰਮਫਲ ਤੇ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਕਰਮ ਵੱਲ ਵਧੀਏ, ਜੋ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ

37. ਓਹੀ ਅਰਜੁਨ ਓਹੀ ਬਾਣ

‘ਓਹੀ ਅਰਜੁਨ ਓਹੀ ਬਾਣ', ਇਹ ਇਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਫਲ/ਸਮਰੱਥ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਯੋਧਾ ਦੇ

36.ਕਰਮ ਫਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਅਸੀਂ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ 'ਚ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਕਰਮ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਅਸਫਲ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਕ

35. ਕਰਮਯੋਗ ਏਕ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (2.47) ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਰਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰ

34 ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਮਫਲ ਨਹੀਂ

ਗੀਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ, 2.47 'ਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਭਾਵ ਕਰਮਫਲ ਤੇ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮਫਲ ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਵੀ

33 ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ

ਇਕ ਵਾਰ ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਚੌੜੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਢੋਅ ਕੇ

31 ਛੋਟੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਮਯੋਗ 'ਚ ਵੱਡਾ ਲਾਭ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (2.40) ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮਯੋਗ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸਾਧਨ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਯੋਗ

30 ਪਾਣੀ, ਰੇਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ’ਤੇ ਲੇਖ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (2.39) ਦੀ ਗਿਣਤੀ (2.11 2.38) ਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੁਣ ਯੋਗ (ਜਾਂ ਕਰਮਯੋਗ) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਗਿਣਤੀਯੋਗ

29 ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕਤਾ ਲਈ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਵਧਰਮ (2.31-2.37) ਅਤੇ ਪਰਧਰਮ (3.35) ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਿਰ 'ਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ (18.66) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਦ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ

28. ਸਰਵਧਰਮ ਨਾਲ ਸਦਭਾਵ 'ਚ

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਰਵਧਰਮ (2.31-2.37) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਚਾਹੀ ਲੜਾਈ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦੁਆਰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। (2.32)ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਸਰਵਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਹਾਨੀ

27 - ਸਦਭਾਵ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਰਵ-ਧਰਮ (2.31-2.37)ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਚਾਹੀ ਲੜਾਈ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦੁਆਰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।(2.32) ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਸਰਵਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਹਾਣੀ

26 - ਗੁਲਾਬ ਕਦੇ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਵਧਰਮ (2.31-2.37) ਬਾਰੇ 'ਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਣ 'ਚ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ (2.31) ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਵਧਰਮ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ

25 - ਹੰਕਾਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ‘ਮੰਜ਼ਿਲ?

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (229) ਕੁਝ ਇਸ (ਆਤਮਾ) ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

24 - ਆਤਮਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (2.19, 2 .20) ਕਿ ਆਤਮਾ ਨਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਮਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਨਾਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ

23 - ਆਤਮਾ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (2.25) ਕਿ ਆਤਮਾ ਅਗਟ, ਅਕਾਲਪਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸ਼ੌਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ

22 - ਸੰਤੁਲਨ ਪਰਮਾਨੰਦ ਹੈ

ਗੀਤਾ (2.14) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮਿਲਨ, ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ

21 - ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ

ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਖੋਜ 'ਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਨਾਂਹਪੱਖੀ ਤੋਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸੰਦਰਭਾਂ 'ਚ ਮੰਜ਼ਿਲ ਇਕ

20 - ਮੌਤ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਮਾਂ, ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਇਹ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਹਨ ਜਾਂ ਰਹਿਣਗੇ (2, 12)। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ

19 - ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਚਣਹਾਰ ਨਹੀਂ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਜੋ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਝੂਠ ਭਰਮ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਉਸ 'ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ

18 - ‘ਸੱਚ’ ਅਤੇ ‘ਝੂਠ'

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਜੋ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਜੋ ਕਿ ਡਰ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ, ਦੀ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਕਰ ਸਕੇ

17 - ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਭਗਤ’

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਭਗਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਭੌਤਿਕ

16 - ‘ਗੁਣਾਤੀਤ’ ਹੋਣਾ

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਅਸਲ 'ਚ ਸਤਵ, ਰਜੋ ਅਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ

15 - ਸਮਾਨਤਾ

ਸਮਾਨਤਾ ਗੀਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਗੀਤਾ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ-ਭਾਵ, ਸਮਾਨਤਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ-ਬੁੱਧੀ

13 - ਗਵਾਹ ਹੋਣਾ

ਜੇਕਰ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸੰਪੂਰਨ ਗੀਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਭਾਵ ਗਵਾਹ, ਜੋ ਕਈ ਸੰਦਰਭਾਂ 'ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਮਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ 'ਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ

12 - ਮਨ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ

ਅਰਜੁਨ ਮਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ

11 - ਸੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੁੱਖ

ਦਵੈਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਗੀਤਾ 'ਚ ਇਕ ਹੋਰ ਅਚੂਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਸਵਾਲ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ

10 - ਮਹਾਮਾਰੀ 'ਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

ਗੀਤਾ 'ਚ ਕਈ ਅਚੂਕ ਉਪਾਅ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਮਾਰਗ `ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਅਚੂਕ ਉਪਾਅ ਹੈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ

9 - ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਗੀਤਾ 'ਚ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ।ਸੁਰਾਹੀ `ਚ ਫਸੇ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੇਵਿਆਂ ਨੂੰ

8 - ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ

ਪਤਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਯੰਤਰ ‘ਟਿਮ ਟੈਬ’ ਵਿਚ ਇਕ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਅ ਇਕ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐੱਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਯਤਨ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

7 - ‘ਨਿਮਿਤ ਮਾਤਰ’

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦਗੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਣਖੇਤਰ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਹਾਮਾਰੀ (ਕਵਿਡ-19) ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜੰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।ਗੀਤਾ 'ਚ ਇਕ ਵਾਕਅੰਸ਼ ‘ਨਿਮਿਤ ਮਾਤਰ' ਭਾਵ ‘ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ

6 - : ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਰਾਜ

ਗੀਤਾ ਅੰਦਰੂਨੀਦੁਨੀਆ 'ਚ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਬਾਰੇ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਹੈ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹੈ

5 - ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਯੋਗ

ਗੀਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਗੀਤਾ 'ਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਰਮਯੋਗ, ਅੰਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਭਗਤੀਯੋਗ। ਮਨੋ ਕੇਂਦਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕਰਮਯੋਗ

4 - ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਖੇਡ

ਗੀਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਆਰ ਹੈ। ਤੰਤਰਿਕਾ ਵਿਗਿਆਨ (ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, “ਨਿਉਰਾਂਸ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ

3 -‘ਕਰਮਵਲ' 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ

ਗੀਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ 'ਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਹਾਂ ? ਇਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਪਲ (ਸਮੇਂ) 'ਚ ਕੇਂਦਰਿਤ (ਪੁਲਾੜ) ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਰਜੁਨ ਦੀ

2 ' ਮੰਜ਼ਿਲ ਇਕ, ਰਸਤੇ ਅਨੇਕ

ਗੀਤਾ 'ਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਮਾਰਗ ਸਾਨੂੰ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਕੁਝ ਰਸਤੇ ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਯਾਤਰਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਲੈ

ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ-1 ‘ਹੰਕਾਰ’

“ਹੇ ਅਰਜੁਨ ! ਇਸ ਉਲਟ ਹਾਲਤਾਂ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ 'ਚ ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ? ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ

14 - ਸਤਵ, ਤਮੋ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ

ਸਾਡੇ 'ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤੀ ਦੇ ਖੁਦ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਗੀਤਾ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ

Episodes

Episodes