ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਅਸਲ 'ਚ ਸਤਵ, ਰਜੋ ਅਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਣਾਤੀਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੀਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਜਿਵੇਂ ਦਵੰਦਾਤੀਤ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਸਮਤਵ ਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਹੀ ਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਣਾਤੀਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਆਪਸ `ਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇਕ ਗਵਾਹ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।
ਗੁਣਾਤੀਤ ਇਕੱਠੇ ਦਵੰਦਾਤੀਤ ਵੀ ਹੈ। ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਧਰੁੱਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤਟਸਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤਟਸਥ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤਟਸਥ ਹੈ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਹਾਂ।
ਭੌਤਿਕ ਦੁਨੀਆ ਧਰੁੱਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਅਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਝੂਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਝੂਲਣ ਲਈ ਇਕ ਪੈਂਡੂਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਸਥਿਰ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਸਥਿਰ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਝਲਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਬਣਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
‘ਗੁਣਾਤੀਤ’ ਸੋਨਾ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਂਝ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨ,ਨਾਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਣਾਤੀਤ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦਾ ਉਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।