ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ (11.14) ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ (11.15)।’’ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੇਅੰਤ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਬਾਹਾਂ, ਢਿੱਡਾਂ, ਮੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੱਧ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (11.16)। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਾਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਜੋਤਿ ਦੀ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ (11.17)।

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਅਟੱਲ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੀਵ ਬਣੋ (11.18). ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮੱਧ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (11.19) ਦੁਆਰਾ ਗਰਮ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਥਾਨ ਕੇਵਲ ਤੇਰਾ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ!’’ (11.20)।

ਕੁਝ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰੱਬ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅਰਜੁਨ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਸਰਵਉੱਚ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

https://epaper.jagbani.com/clip?2444128