ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ। ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਮਗਰਮੱਛ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਹਾਂ’’ (10.31)।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਵਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਫੇਫੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੋ ਮਿੰਟ ਲਈ ਵੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਹਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲਚਕਦਾਰ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ  ਹੈ, ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਹਵਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਮ ਆਜ਼ਾਦੀ (ਮੋਕਸ਼) ਜੋ  ਹੈ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੀ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੈਰ-ਸਬੰਧਿਤ। ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕੋਝੇ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਾਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤੀ (ਨਿਰਲੇਪਤਾ) ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰਤਾਪਨ (ਸਾਡੀ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪਾਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਚੀਜ਼ਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਕੋਝੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ‘ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਿਰਿਆ’ (ਨਿਯਤ ਕਰਮ) ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਲਗਾਵ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ (ਗੰਧ ਲੈ ਕੇ) ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਲਨਾਇਕ ਰਾਵਣ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਮੇਲ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰਿੰਗ (ਜਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਯਕੀਨਨ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

https://epaper.jagbani.com/clip?2413815