ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (2.39) ਦੀ ਗਿਣਤੀ (2.11 2.38) ਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੁਣ ਯੋਗ (ਜਾਂ ਕਰਮਯੋਗ) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।

ਗਿਣਤੀਯੋਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਚੇਤਨਯ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਰਮਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਿਲਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਈ ਸੰਦਰਭਾਂ 'ਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (2.48) ਸਮਤਵ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਲੋਕ 2.38 'ਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ, ਅਤੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ’ਤੇ ਹੈ।

ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖਦ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੰਤ੍ਰਿਕਾ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ (ਨਿਊਰਲ ਪੈਟਰਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਛਾਪਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਅਚੇਤਨ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਛਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਪਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਫਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਭਾਵ ਜਿੰਨੇ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਓਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰ, ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲਿਖਾਈ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਛਾਪ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੇਤ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਰ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਾਣੀ ’ਤੇ ਛਾਪਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮਯੋਗ ਸਾਨੂੰ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਰਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।