ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਇਸਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਬੋਲਣ, ਯਾਦਾਸ਼ਤ, ਬੁੱਧੀ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮਾਫੀ (10.34) ਹਾਂ। ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਤਸਮਾ; ਮੈਂ ਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਗਾਇਤਰੀ ਹਾਂ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮੈਂ ਮਾਰਗਸਿਰਾਹ ਹਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬਸੰਤ ਹਾਂ (10.35)। ਮੈਂ ਕਪਟੀਆਂ ਦਾ ਜੂਆ, ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਂ (10.36)। ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਡੰਡ (ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ) ਹਾਂ, ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਭੇਦ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਾਂ’’ (10.38)।

ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਵਰਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਅਰਜੁਨ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਜਾਣੋ’’(10.37)। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਰਜੁਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ, ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਸਰਾ, ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਅਰਜੁਨ ਖੁਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ/ਪ੍ਰਤਾਪਾਂ (ਵਿਭੂਤੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹਨ, ਇਹ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅੱਜ ਗੀਤਾ ਸੁਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਵਿਭੂਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਬੱਚੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲ ਕੀਤੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

https://epaper.jagbani.com/clip?2424179